Chrzest Chrystusa to jedno z ważniejszych i uroczyście obchodzonych świąt w kościele wschodnim. Przypada ono 19 stycznia wg nowego stylu (6 stycznia wg starego). Istotą święta jest teofania, czyli objawienie się Chrystusa jako Boga, jednej z osób Trójcy Świętej.

W centrum kompozycji znajduje się postać stojącego w wodzie Chrystusa, nad nim zaś w linii prostej, łączącej ziemię z niebem, gołębica i Bóg Ojciec. Na niektórych ikonach z nieba wystaje prawica Pańska, która wskazuje na Chrystusa oraz jest symbolem głosu z nieba. Chrystus ma przepaskę a biodrach lub jest nagi, ponieważ występuje w roli drugiego Adama.

Czasem obok Zbawiciela, w rzece, widzimy jeszcze jedną lub dwie symboliczne postacie – starca i młodą kobietę. Starzec jest personifikacją rzeki Jordan, zaś kobieta morza. Tradycja takiej personifikacji wywodzi się ze sztuki antycznej, a obecność postaci nawiązuje do tekstu psalmu: „Morze! Cóż ci się stało, iżeś uciekło? O Jordanie! żeś się nazad wrócił?” (Ps 114,5) Na niektórych ikonach w bardziej lub mniej symboliczny sposób ukazano dwa źródła, które dają początek rzece Jordan a także krzyż na falach, symbolizujący to, że woda jest poświęcona.

Na niektórych ikonach uwidacznia się mocno symbolika śmierci. Rzeka przypomina jaskinię, a jej fale spowijają nagie ciało Chrystusa niczym całun. Jeśli pod nogami Zbawiciela znajduje się podnóżek, możemy go odczytać jako wrota piekieł, a wąż symbolizuje Szatana, który zostaje zwyciężony.

Po lewej stronie, na brzegu rzeki Jordan, stoi Jan Chrzciciel, który unosi rękę nad głową Zbawiciela. Mogą mu towarzyszyć takie atrybuty jak zwój pisma – symbol głoszonych proroctw lub siekiera – nawiązanie do takiego proroctwa: „A już i siekiera do korzenia drzew przyłożona jest; wszelkie tedy drzewo, które nie przynosi owocu dobrego, bywa wycięte i w ogień wrzucone” (Mt 3, 10).

Na prawym brzegu znajdują się postacie aniołów. Ten motyw pojawił się na ikonie chrztu dopiero w VI-VII w., i nie jest to motyw zaczerpnięty z Ewangelii, która o obecności aniołów nic nie wspomina. Anioły są najczęściej trzy, nachylają się w stronę Chrystusa, a  rękach trzymają płótno podobne do tego, które po dziś dzień jest używane w obrzędzie chrztu w kościele wschodnim przez rodziców chrzestnych.

 

 

 

dodaj do notanika