W 1867 r. Imperium Habsburgów zostało przekształcone w dualistyczne  Austro-Węgry, co skłoniło Polaków do walki o rozszerzenie autonomii w Galicji. W 1869 r. język polski oficjalnie zastąpił niemiecki w sferze publicznej – administracji, sądach, szkolnictwie; w 1871 r. w rządzie wiedeńskim utworzono stanowisko ministra ds. Galicji, na które powoływano Polaka.

Sejm Galicyjski miał prawo uchwalania własnych podatków, a jego organ wykonawczy – Wydział Krajowy zarządzał dochodami prowincji.

Galicya jest arką, w której polskość się skryła i przy pomocy rządu i pracy naszej przetrwa burze barbarzyńskiej powodzi. (F. Ziemiałkowski)

Szkolnictwo i nauka

Polonizacja szkolnictwa wyższego w Galicji przyczyniła się do rozwoju polskiej nauki. Na wieść o tym, że we Lwowie można wykładać w języku polskim, katedry uniwersyteckie obejmują również Polacy z innych zaborów, nierzadko wybitni specjaliści rangi europejskiej, tacy jak Benedykt Dybowski, który za swoje badania fauny Syberii otrzymał złoty medal Towarzystwa Geograficznego w Petersburgu; z pracy na Uniwersytecie Wrocławskim zrezygnował dla Lwowa Teofil Ciesielski, doskonale zapowiadający się botanik, z którego prac korzystał m. in. Karol Darwin; pierwszym historykiem wykładającym po polsku na Uniwersytecie Lwowskim był przybyły z Berlina Karol Liske. Nie ustępowali im także mieszkańcy Galicji – wśród nich takie sławy naukowe, jak Władysław Abraham, badacz archiwów watykańskich, Oswald Balzer, adwokat Polski w sporze z Węgrami o Morskie Oko, Ludwik Finkel, autor najlepszej do tej pory bibliografii polskiej humanistyki, Emanuel Machek – właściciel jednej z najlepszych klinik okulistycznych na świecie, Henryk Strzelecki – pionier polskiego leśnictwa, czy pionier polskiej myśli technicznej – Roman Dzieślewski.

Oprócz Uniwersytetu i Politechniki powstały kolejne szkoły wyższe – Szkoła Gospodarstwa Leśnego oraz Akademia Rolnicza w Dublanach, Akademia Weterynarii, Szkoła Handlowa, Konserwatorium, Szkoła Przemysłu Artystycznego, mająca status zawodowej, ale pełniąca rolę Akademii Sztuk Pięknych, której we Lwowie nie było, a także wiele szkół zawodowych niższego szczebla, kształcących kadry w języku polskim.  

Szczytowym osiągnięciem nauki polskiej tego okresu było powstanie szkoły lwowsko-warszawskiej, liczącego się w świecie ośrodka skupiającego logików, głównie uczniów Kazimierza Twardowskiego.

Swoją szkołę historyczną wykształcił także Szymon Askenazy, związany z Uniwersytetem Lwowskim, późniejszy przedstawiciel Polski przy Lidze Narodów.

 

Powstańcy

W miarę powiększania się swobód w Galicji zjeżdżali do Lwowa także weterani powstania pochodzący z innych części Rzeczpospolitej, głównie z zaboru rosyjskiego, gdzie narażeni byli na prześladowania. Osiadło tu między innymi trzech powstańczych generałów – Józef Śmiechowski, Antoni Jeziorański i Michał Heydenreich. Wielu powstańców zasłużyło się dla Lwowa i Galicji jako naukowcy, działacze społeczni, ludzie sztuki, jak choćby światowej sławy badacz Bajkału Benedykt Dybowski, lekarz i społecznik Tadeusz Żuliński, poeta Karol Brzozowski, wybitny botanik i badacz życia pszczół Teofil Ciesielski, lekarz i publicysta Jan Stella-Sawicki.

Dla weteranów powstania, cieszących się we Lwowie ogromnym szcunkiem i poważaniem urządzono kwaterę w najwyższym punkcie cmentarza, ale byli oni chowani także na innych polach. Poza „Górką Powstańców” na Cmentarzu Łyczakowskim spoczywa ok. 400 weteranów tego zrywu narodowościowego.

dodaj do notanika