Ukraińcy w Galicji

Ukraińskie życie kulturalne w Galicji w I połowie XIX wieku prawie nie istniało. Brakowało warstw wyształconych, szlachta była mocno spolonizowana, inteligencję reprezentowali głównie duchowni, ale i ci najczęściej głosili kazania w języku polskim. Język ukraiński w Galicji nie był skodyfikowany, trwały nawet dyskusje nad tym, jakim alfabetem powinien być zapisywany – łacińskim czy cyrylicą. Zamiast niego jako języka dyskursu kulturowego i politycznego Ukraińców w Galicji używano jazyczija, sztucznie stworzonego języka, będącego mieszanką dialektów ukraińskich i starocerkiewnosłowiańskiego.

Pierwsze jaskółki przebudzenia narodowego powstały w l. 30. XIX w. środowisku „Ruskiej Trójcy”, która tworzyła i popularyzowała literaturę w języku ukraińskim, a także nawiązała kontakty z Ukraińcami znad Dniepru.

Ruska Trójca

W 1832 r. trzech studentów seminarium greckokatolickiego, Markian Szaszkiewicz, Jakiw Hołowaćkyj i Iwan Wahylewycz założyło stowarzyszenie, celem którego było samodoskonalenie znajomości i propagowanie w rozmowach języka ukraińskiego, podniesienie ducha narodowego i odrodzenie piśmiennictwa ukraińskiego w Galicji, inicjowanie badań historycznych i folklorystycznych. Rezultatem ich działalności był rękopiśmienny tomik wierszy, drugi zablokowała w druku cenzura. Dopiero w 1837 r. Budapeszcie udało się wydrukować almanach literacki „Rusałka Dnistrowa”, który przeszedł do historii jako pierwsza w Galicji książka po ukraińsku. Duża część nakładu także została zniszczona przez cenzurę. Ruska Trójca głosiła jedność kulturową z Ukraińcami znad Dniepru, obudziła poczucia narodowe galicyjskich Ukraińców. Losy założycieli potoczyły się bardzo różnie – Szaszkiewicz zmarł młodo, Wahylewycz wybrał opcję propolską, Hołowacki – prorosyjską, przyłaczył się do ruchu moskalofilów. Szaszkiewicz już po śmierci zostanie nazwany cichym rewolucjonistą i prorokiem narodowym.

Do ideałów Ruskiej Trójcy nawiążą w II poł. XIX w. ukraińscy narodowcy, w tym syn Markijana Szaszkiewicza, Wołodymyr.

We Lwowie działa muzeum poświęcone „Rusałce Dniestrowej”, przed którym stoi pomnik Markiana Szaszkiewicza.

 

Tekst został napisany dla przewodnika po Cmentarzu Łyczakowskim, ale po sugestiach recenzenta aby skrócić wstęp, nie wszedł ostatecznie do książki.

Na zdjęciu: widok na wieś Podlasie k. Oleska, miejsce urodznia Markiana Szaszkiewicza widziane z góry nazwanej jego imieniem