JAN STELLA SAWICKI (1831-1911)

Powstaniec styczniowy, „pułkownik Struś”, lekarz. Biogram przygotowany dla przewodnika po Cmentarzu Łyczakowskim, który ostatecznie nie znalazł się w książce.

Urodził się na Żmudzi. Ukończył szkołę kadetów w Petersburgu. W 1849 r. walczył jako oficer rosyjski przeciwko powstańcom węgierskim, dowodzonym przez Józefa Bema. Później przeniesiono go do Kowna. Tam naraził się władzom za udział w bankiecie na cześć Władysława Syrokomli, i za bezczynność w 1861 r. wobec uczestników patriotycznej procesji w rocznicę unii horodelskiej. W 1863 r., kiedy wybuchło powstanie w zaborze rosyjskim, wystąpił ze służby, porzucił obiecującą karierę, pożegnał przyjaciół i rodzinę i wstąpił do oddziałów powstańczych. Walczył m. in. pod Radziwiłłowem, organizował siły zbrojne w Galicji, mimo że, jak wspominał później

Wiedząc, jak wielką jest militarna potęga państwa moskiewskiego, znając organizacyę wojskową tych wojsk, z którymi zaczęliśmy walczyć, nie byłem w stanie przypuścić ani na chwilę, abyśmy mogli zwyciężyć

Po upadku powstania zmuszony był do emigracji. Osiadł w Strasburgu, gdzie ukończył studia medyczne.

Do Galicji przyjechał na stałe w 1871 r. Pracował jako lekarz i inspektor szpitali, publikował w prasie. Wydał kilka poradników, m. in. Czerstwa starość oraz Rady dla młodych mężatek, niektóre akapity brzmią zaskakująco współcześnie:

Zdarzają się przypadłości nerwowego nastroju u kobiet w stanie błogosławionym, wymagające względów i pobłażliwości otoczenia, a szczególnie męża; za to i młoda małżonka powinna całą siłą woli starać się zapanować nad sobą i nie poddawać się urojeniom żadnym, zrzec się marzeń o idylli małżeńskiej, której nigdy w świecie nie bywało (Rady dla młodych mężatek).

Mniemanie, że w starożytności ludzie żyli dłużej od nas, jest najzupełniej mylne, wiek patriarchów biblijnych widocznie był obrachowany nie na nasze lata, a na jakąś inną miarę czasu (Czerstwa starość).

Pozostawił także pamiętniki z okresu powstania. Mieszkał we Lwowie przy ul. Długosza 15.

Jego syn Izydor był inżynierem, aresztowanym wraz z innymi profesorami podczas Sonderaktion Krakau. Przeżył, po wojnie współorganizował Politechnikę Krakowską.

źródła:

Pamiętniki z lat 1857-1865, poprzedzone wspomnieniami osobistemi Tabeusza Korzona, oraz opatrzone przedmową i przypisami

Gazeta Lwowska. 1911, nr 198

J. Stella Sawicki, Rady dla młodych mężatek

J. Stella-Sawicki Udział Galicyi w powstaniu 1863-1864. Ustęp z pamiętników pułkownika Strusia