lwow przewodnik lwow wycieczki po lwowie z przewodnikiem

Gazownia we Lwowie

Oświetlenie gazowe wprowadzono we Lwowie w 1856 r. , kiedy do miasta weszła niemiecka spółka Deutsche Continental-Gas-Gesellschaft (Towarzystwo Kontynentalne z Dessau), otrzymując od miasta monopol na produkcję i sprzedaż gazu na 40 lat. W Tym samym roku DCGG rozpoczęła także działalność w Warszawie i Krakowie. Warto zwrócić uwagę, że do oświetlenia nie używano gazu ziemnego, którego duże złoża, jak się później okazało, znajdowały się pod Lwowem, a tzw. gazu miejskiego, wytwarzanego z drewna sosnowego lub brzozowego, a od 1869 r. z dostarczanego z Prus (Zabrze) węgla. Jego kosztu ustalono na 5 guldenów od miasta i 6 od osób prywatnych za ok. 30m3. Od 1905 r. w gazowni lwowskiej produkowano gaz wodny z koksu.

gazownia lwowska na planie z 1877 r.

Gazownia miejska

Zespół gazowni wzniesiono w 1858 r. w północnej części miasta, przy ul. Żródlanej (ob. Dżerelna), wytyczając jednocześnie dojazd z drugiej strony – ul. Gazową. Zabudowania te w dużej mierze zachowały się do dziś (część niestety rozebrano kilka lat temu), pełniąc funkcję biur, klubów, restauracji, przez pewien czas działał tu nawet klub o trochę nieadekwatnej nazwie Gas Station. Budynki gazowni były charakterystycznym przykładem ówczesnej architektury przemysłowej – ceglane, tynkowane, z elementami naśladującymi średniowieczna architekturę obronną, z oszczędną dekoracją. Gazownię rozbudowywano następnie w l. 1877-78 w związku ze zwiększeniem produkcji gazu.

W 1883 r., zgodnie z umową, miasto miało prawo do wykupu gazowni za cenę jej 16-letnich średnich dochodów, ale nie zdecydowało się na ten krok. Dopiero w 1898 r. przejęło od spółki całą infrastrukturę, która, jak się okazało, potrzebowała pilnych inwestycji. Pierwszym dyrektorem gazowni z ramienia miasta został Adam Teodorowicz.

źródło: T. Dywan, PRZEMYSŁ GAZOWNICZY WE LWOWIE W LATACH 1856–1914: PRZYCZYNEK DO DZIEJÓW INDUSTRIALIZACJI MIASTA

Przed I wojną światową planowano rozbudowę gazowni, w 1907 r. miasto zakupiło w tym celu teren przy ul. Żółkiewskiej koło Nowej Rzeźni. Tymczasowo umieszczono tam składy węgla, który był dowożony do gazowni ciężarówkami, a po ich zarekwirowaniu przez wojsko w czasie wojny – tramwajem. Zaplanowaną modernizację gazowni rozpoczęto w 1913 r., a ukończono już po I wojnie światowej. Nie zrealizowano natomiast planów budowy drugiej gazowni na terenie przy ul. Żółkiewskiej.

gazownia lwowska w pocz. XX w. – widoczny na zdjęciu budynek rozebrano kilka lat temu. Nie zachowały się do dziś także dwa wielkie okrągłe zbiorniki na mokry gaz, będące najbardziej charakterystycznym elementem całego zespołu (jeden z nich widać na horyzoncie).

Latarnie gazowe

Spółka niemiecka uruchomiła we Lwowie 862 latarnie gazowe, do 1903 r. miasto postawiło kolejnych tysiąc. Zastąpiły one używane wcześniej latarnie łojowe, olejowe i naftowe. Były to ilości znikome w porównaniu z innymi miastami europejskimi – w latach 80. XIX w. w Paryżu było takich latarni ponad 43 tys., w Berlinie prawie 13 tys., we Wrocławiu 3,8 tys., w Warszawie ok. 2 tys. W 1910 liczba latarni we Lwowie doszła do 3,4 tys. Latarnie gazowe ustawiano jedynie w centrum i na głównych ulicach. Na przedmieściach wciąż królowała tańsza nafta.

Typowa gazowa latarnia była niewysoka (do zapalanej codziennie po zmroku lampy musiał być łatwy dostęp), starsze miały charakterystyczną poprzeczkę dla drabiny, nowsze zapalano za pomocą knota na długim kiju. Latarnie dzieliły się na wieczorne (gaszone o 23.00) i całonocne.

W związku z odkryciem złóż gazu w Daszawie k. Stryja od lat 30. do oświetlenia wykorzystywano częściowo także gaz ziemny. Oświetlenie gazowe na Rynku przetrwało do lat 50. Fragmenty zachowanych latarni gazowych można dziś znaleźć:

– pod figurą Marki Boskiej przy kościele św. Antoniego

– na schodach do kościoła św. Mikołaja

W 1901 r. na ulicach Lwowa pojawiły się pierwsze latarnie elektryczne, nie wyparły one jednak szybko znacznie tańszych gazowych.

Oświetlenie gazowe stosowano także w budynkach użyteczności publicznej – ratuszu, teatrze Skarbka, Politechnice, szkołach i urzędach miejskich a nawet w synagogach. W latach 80. XIX w. gaz dostarczano także do niektórych sklepów i ok. 300 osób prywatnych. Wraz ze spadkiem cen gazu lampy gazowe na pocz. XX w. chętnie wykorzystywano także do oświetlenia klatek schodowych. Tych latarni zachowało się trochę, w przeciwieństwie do ulicznych, kilka pokazywałam już w serii spacery.

źródła:

Dywan T., Od „szkoły berlińskiej” do secesji: przyczynek do architektury miejskich zakładów przemysłowych Lwowa w latach 1858–1914. 2019

Urbaniak M., Gazownie komunalne Poznania i Lwowa na początku XX w. Próba charakterystyki i porównania ich rozwoju

Dywan T., Przemysł gazowniczy we Lwowie w latach 1856–1914: przyczynek do dziejów industrializacji miasta. 2018

https://pl.wikipedia.org/wiki/Lampa_gazowa

4
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
Visit Us On FacebookVisit Us On InstagramVisit Us On Pinterest