Pierwsze stowarzyszenia polskie

W okresie poprzedzającym bezpośrednio Wiosnę Ludów, dzięki aktywności działaczy polskich, do których należeli m. in. Leon Sapieha, Aleksander Fredro, Wacław Zaleski i Kornel Krzeczunowicz, we Lwowie powstały pierwsze polskie organizacje o charakterze ekonomicznym: Towarzystwo Kredytowe Ziemskie, Galicyjskie Towarzystwo Gospodarcze i Galicyjska Kasa Oszczędności. Rozwinęły one swoją działalność i przetrwały do II wojny światowej, a ich gmachy do dziś są ozdobą Lwowa (zobacz: Galicyjska Kasa Oszczędności i Bank Kredytowy Ziemski). Otwarto także Akademię Techniczną, ale jej językiem wykładowym był niemiecki.

1846, 1848

W 1846 r. wybuchło powstanie narodowe, w którym Galicja Wschodnia praktycznie nie wzięła udziału. W małym stopniu dotknęła te tereny rzeź galicyjska, która zebrała krwawe żniwa na zachodzie prowincji. Dla zbadania jej przyczyn i skutków której został wysłany z Wiednia cieszący się zaufaniem cesarza Wacław Zaleski.

Wiosna Ludów i wybuch zamieszek w Wiedniu rozbudził nadzieje narodów zamieszkujących Galicję na zmiany. Lwowiacy, skupieni wokół Dziennika Mód Paryskich, wystosowali adres do cesarza z żądaniem szerokiej autonomii oraz swobód obywatelskich i narodowych, którego autorem był m. in. Fr. Smolka, a podpisy pod nim zbierane były w domu krawca T. Kulczyckiego przy pl. Mariackim 11. Wobec pierwotnych ustępstw namiestnika Galicji zapanowała atmosfera ogólnego święta, wiwatowano na czesć cesarza, a nawet ogłaszano odzysaknie niepodległości. Po zniesieniu cenzury wyszedł pierwszy numer Dziennika Narodowego, kolejnego pisma w języku polskim, podejmującego tematykę społeczną i polityczną. Język polski stał się wykładowym na lwowskich uczelniach. Czołowymi politykami lwowskimi byli w tym okresie Leon Sapieha, Agenor Gołuchowski, Aleksander Fredro, Leszek Dunin-Borkowski, Franciszek Smolka. Aktywny udział w wypadkach brali także także pisarz Józef Dzierzkowski, literat i historyk August Bielowski, właściciel Dziennika Mód Paryskich Tomasz Kulczycki i inni. Nadzieję na zmiany dawało zwołanie w Wiedniu sejmu składającego się z przedstawicieli różnych narodowości (obradom przewodniczył Fr. Smolka), gubernatorem pierwszy raz w historii został Polak – Wacław Zaleski.

Zawiedzione nadzieje

Radość jednak nie trwała długo – już po kilku miesiącach polityka zaborcy dokonała zwrotu, artyleria austriacka „na wszelki wypadek” zbombardowała Lwów, a wszystkie wcześniej wprowadzone swobody zostały cofnięte. Zaleski utracił najpierw wpływ na wydarzenia w Galicji, a później stanowisko. Obrady sejmu zostały zamknięte. Wszelkie starania o autonomię dla Galicji nie przyniosły rezultatu. Wobec tej porażki z polityki wycofał się Franciszek Smolka oraz dotknęty osobistym nieszczęściem Tomasz Kulczycki.

Język niemiecki i ukraiński stały się urzędowymi dla Galicji wschodniej (wobec słabego skodyfikowania ukraińskiego na tych terenach w praktyce używano tylko niemieckiego, który określono „tymczasowym językiem krajowym dla Rusinów”). 

Wróciły prześladowania, procesy polityczne, aresztowania. Wielu działaczy z 1848 r. trafiło do twierdz austriackich w Kufsteinie i Spielbergu. Nie oszczędzano nawet dzieci – w 1858 r. głośnym echem odbił się proces „konspiracji dzieci”, aresztowani mieli po 14-20 lat.

Ukraińcy

Ukraińcy w czasie Wiosny Ludów założyli dwie konkurencyjne organizacje – propolski Ruski Sobór, w którym działała także polska arystokracja ukraińskiego pochodzenia (m. in. Sapieha i Dzieduszyccy) oraz Główną Radę Ruską, która postulowała odrębność narodu ukraińskiego. Ruski Sobór wydawał pod redakcją Iwana Wahilewicza gazetę „Dnewnyk Ruskij”, która drukowana była na przemian alfabetem łacińskim i cyrylicą, gdyż ostateczna decyzja na korzyść cyrylicy jeszcze w owym czasie nie zapadła. Na Zjeździe Słowiańskim w Pradze w 1848 r. przedstawiciele polskich i ukraińskich organizacji podpisali umowę, gwarantującą Polakom i Ukraińcom równe traktowanie w Galicji Wschodniej, nie weszła ona jednak w życie, a stanowisko zaborcy odsunęło na dalszy plan marzenia o autonomii czy szczególnych prawach dla mniejszości narodowych.

 

Tekst został napisany dla przewodnika po Cmentarzu Łyczakowskim, ale po sugestiach recenzenta aby skrócić wstęp, nie wszedł ostatecznie do książki.

dodaj do notanika
otwórz notatnik

notatnik

skasuj listę info

Teraz możesz zebrać swoje ulubione miejsca, opisywane przeze mnie, w na jednej liście.
Z pewnością ułatwi to planowanie podróży do Lwowa!

Lista będzie nadal dostępna przy kolejnych wizytach z tego samego komputera, nawet bez logowania. zamknij
wyślij na e-mail... udostępnij na Facebook... widok mobilny

Send your list to a friend

FROM: (Your email): TO: (Your friend's email): Your message:
Send